Deprem Anında Yapılması Gereken 6 Kritik Hareket
Deprem sırasında doğru karar vermek için saniyeler önemlidir. Sarsıntı başladığında panikle merdivenlere yönelmek, balkona çıkmak veya asansöre binmek tehlikeyi artırabilir. En güvenli davranış; bulunduğunuz ortama göre kendinizi korumak, düşen eşyalardan uzaklaşmak ve sarsıntı bitene kadar bulunduğunuz konumu kontrollü biçimde korumaktır.
Deprem hazırlığı yalnızca acil durum çantası bulundurmaktan ibaret değildir. Evde, iş yerinde, okulda, araçta ya da açık alanda hangi hareketlerin uygulanacağını önceden bilmek; enkaz, yangın, gaz kaçağı ve artçı sarsıntı gibi ikincil risklere karşı dayanıklılığı artırır.
| Bulunduğunuz yer | İlk yapılacak hareket | Kaçınılması gereken davranış |
|---|---|---|
| Ev veya iş yeri | Çömelip kapanın, sağlam bir eşyanın yanında başınızı koruyun | Pencereye, balkona veya merdivene koşmak |
| Yatakta | Yatakta kalıp başınızı yastıkla kapatın | Sarsıntı sürerken ayağa kalkmak |
| Araçta | Güvenli yerde durup araç içinde kalın | Köprü, tünel veya enerji hatlarının altında beklemek |
| Açık alan | Binalardan, direklerden ve duvarlardan uzaklaşın | Bina girişlerinde toplanmak |
| Kıyı bölgesi | Sarsıntıdan sonra yüksek ve güvenli bölgeye ilerleyin | Tsunami ihtimalini göz ardı etmek |
Çömelerek Dengeni Koruyun
Sarsıntı başladığında ilk hareket, ayakta kalmaya çalışmak yerine çömelmektir. Dizlerinizi bükerek ağırlık merkezinizi alçaltın ve düşme ihtimalini azaltın. Bu pozisyon, özellikle zeminin aniden hareket ettiği anlarda kontrolü korumanıza yardımcı olur. Ayakta kalmaya çalışmak; cam kırıkları, devrilen mobilyalar ve savrulan nesneler nedeniyle yaralanma riskini yükseltir.
Çömelirken bulunduğunuz yeri hızla değerlendirin. Pencere, vitrin, yüksek kitaplık, mutfak dolabı ve asılı aydınlatmaların hemen yanında durmayın. Ancak sarsıntı sırasında uzun mesafeli bir kaçışa girişmek yerine, birkaç adım içinde ulaşabileceğiniz daha güvenli bir noktaya geçin. Güvenli bölgeye ulaşamıyorsanız bulunduğunuz yerde çömelerek başınızı ve boynunuzu korumaya odaklanın.
Bu hareketi çocuklara, yaşlılara ve evde yaşayan diğer kişilere önceden öğretmek faydalıdır. Kısa bir tatbikat sırasında herkesin çömelme hareketini uygulaması, gerçek depremde tereddüt yaşanmasını önler. Özellikle gece meydana gelen sarsıntılarda, karanlık ve panik nedeniyle ayakta hareket etmek daha tehlikeli olabilir.
Kapanarak Başını Ve Boynunu Koru
Çömeldikten sonra başınızı ve boynunuzu kollarınızla kapatın. Bu bölgeler, düşen parçalar karşısında en hassas alanlardandır. Yakınınızda sağlam bir masa veya çalışma masası varsa altına girin; masanın ayağına tutunarak sarsıntı boyunca yer değiştirmesini önlemeye çalışın. Masa yoksa iç duvar kenarında, devrilme ihtimali düşük bir eşyanın yanında küçülerek korunabilirsiniz.
Sadece başınızı kapatmak yeterli değildir. Boynunuzu da koruyacak şekilde kollarınızı ense çevresinde konumlandırın ve mümkünse yüzünüzü kolunuza doğru çevirin. Yakında kask, bisiklet kaskı veya kalın bir çanta varsa başınızın üzerine alabilirsiniz; ancak bu malzemeyi aramak için güvenli konumunuzu terk etmeyin.
Yatakta yakalanan kişiler sarsıntı devam ederken yataktan kalkmamalıdır. Yastığı baş ve boyun bölgesine çekmek, cam kırıkları ve tavandan düşebilecek küçük parçalar karşısında koruma sağlar. Yatağın yanında pencere, ağır ayna veya devrilebilecek dolap varsa sarsıntı bitene kadar yatağın daha güvenli tarafında kalmaya çalışın.
Tutunarak Güvenli Noktada Kal
Çömelip kapandıktan sonra sağlam bir nesneye tutunun. Masa veya benzeri bir eşyanın altındaysanız ayağını kavrayarak onunla birlikte hareket edin. Böylece sarsıntı sırasında eşyanın uzağına savrulma ve açıkta kalma riskiniz azalır. Tekerlekli masa, hafif sehpa veya kolay devrilen mobilyalar güvenli siper olarak kullanılmamalıdır.
Tutunma hareketi, özellikle çocuklar ve hareket güçlüğü yaşayan kişiler için önem taşır. Sarsıntının şiddeti arttığında insan bedeni istemsiz biçimde yana savrulabilir. Sağlam bir nesneye bağlı kalmak, düşmeyi ve kapı, cam veya dolaplara çarpmayı önleyebilir. Ancak kapı kasasına tutunmak güvenli bir seçenek değildir; modern yapılarda kapı boşlukları her zaman korunaklı alan anlamına gelmez.
Sarsıntı sürerken dışarı çıkmaya çalışmayın. Merdivenler, koridorlar ve bina girişleri hem insanların hareketi hem de dökülen parçalar nedeniyle riskli hale gelebilir. Asansör kullanımı ise elektrik kesintisi veya mekanik arıza nedeniyle mahsur kalmaya yol açabilir. Tutunma pozisyonunu sarsıntı tamamen durana kadar korumak, aceleci hareketlerden daha güvenlidir.
Düşen Eşyalardan Ve Camdan Uzaklaş
Deprem sırasında yaralanmaların önemli bir bölümü binanın tamamen yıkılmasından değil, cam, dolap, raf ve dekorasyon parçalarının düşmesinden kaynaklanır. Bu nedenle pencere, balkon kapısı, cam bölme, vitrin ve aynalardan uzak durun. Mutfaktaysanız tabak, bardak ve bıçakların bulunduğu tezgâhlardan mümkün olduğunca ayrılın; fakat güvenli konuma geçmek için sarsıntı içinde uzun bir mesafe kat etmeyin.
Devrilebilecek mobilyalar duvara sabitlenmemişse deprem sırasında ciddi tehdit oluşturur. Kitaplık, gardırop ve televizyon üniteleri yakınında bulunuyorsanız, bunların devrilme yönünden uzaklaşmaya çalışın. Bununla birlikte ani kaçış, mobilyadan uzaklaşırken başka bir tehlikeli bölgeye girmenize neden olabilir. En doğru tercih, birkaç saniye içinde ulaşılabilen ve başınızı koruyabileceğiniz bir alandır.
Balkon, teras ve bina dış cephesi de güvenli kaçış noktaları değildir. Balkon korkulukları zarar görebilir, dış cephe kaplamaları ve saksılar aşağı düşebilir. Deprem çantası, ayakkabı ve el feneri gibi malzemeleri yatak veya oturma alanına yakın ama geçiş yolunu kapatmayacak biçimde bulundurmak, sarsıntı sonrasında cam kırıkları üzerinde çıplak ayakla yürüme riskini azaltır.
Açık Alanda Ve Araçta Doğru Konumlan
Açık alandaysanız binalardan, istinat duvarlarından, reklam panolarından, elektrik direklerinden ve ağaçların kırılabilecek dallarından uzaklaşın. Bina girişlerinde beklemeyin; dış cepheden kopan parçalar ve camlar giriş çevresine düşebilir. Açık ve mümkün olduğunca boş bir alana geçerek çömelin, başınızı koruyun ve sarsıntının bitmesini bekleyin.
Araç kullanırken paniğe kapılmadan yavaşlayın ve güvenli bir yerde durun. Köprü, viyadük, tünel, üst geçit, enerji hattı ve bina cephesi altına park etmeyin. Araç içinde kalın, emniyet kemerinizi çözmeyin ve sarsıntı boyunca dışarı çıkmayın. Yol kenarındaki kablolar, kırılan camlar ve diğer araçların kontrolsüz hareketleri araçtan inildiğinde yeni tehlikeler oluşturabilir.
Kıyıya yakın bir bölgede güçlü veya uzun süren bir deprem hissederseniz, sarsıntı biter bitmez denizden uzaklaşıp yüksek bir yere yönelin. Tsunami riski her bölgede aynı değildir; yine de denizin aniden çekilmesi veya alışılmadık biçimde yükselmesi ciddi bir uyarı kabul edilmelidir. Trafik yoğunluğu ve hasarlı yollar nedeniyle araç yerine yürümek daha güvenli olabilir. Resmî uyarıları takip edin, ancak uyarı gelmesini beklemeden belirgin doğal işaretleri ciddiye alın.
Sarsıntı Sonrasında Kontrollü Hareket Et
Sarsıntı durduğunda ilk iş kendinizi ve yanınızdaki kişileri kontrol etmektir. Ağır kanama, bilinç kaybı veya nefes almama gibi durumlarda temel ilk yardım bilgilerini uygulayın ve acil yardım çağrısı yapın. Gaz kokusu alıyorsanız kibrit, çakmak, elektrik düğmesi ve priz kullanmayın. Güvenliyse gaz vanasını kapatın; fakat vana ulaşmak için hasarlı alanlara girmeyin.
Artçı depremler ana sarsıntıdan sonra da meydana gelebilir. Bu nedenle hasarlı binalara geri dönmeyin, çatlak duvarların veya sarkan parçaların yanında beklemeyin. Tahliye gerekiyorsa asansör yerine merdiveni kullanın, ancak merdivenlerin sağlam olduğundan emin olun. Ayakkabı, el feneri, düdük, su ve temel ilaçlarınızı alarak sakin biçimde açık ve güvenli bir toplanma alanına ilerleyin.
Acil durum haberleşmesinde telefon hatlarını gereksiz yere meşgul etmeyin. Mümkünse kısa mesaj veya internet tabanlı iletişim kullanın. Yakınlarınıza iyi olduğunuzu bildiren kısa ve net bir mesaj gönderin; konum paylaşırken çevredeki riskleri de belirtin. Deprem, sel ve diğer afetlerde çevrimdışı erişilebilen bir hayatta kalma uygulaması; internet veya mobil şebeke olmadığında temel yönlendirmelere ulaşmayı kolaylaştırır. Hazırlık kaynaklarıyla ilgili soru ve geri bildirimler için iletişim sayfasına ulaşılabilir.
Deprem Hazırlığını Günlük Alışkanlığa Dönüştürün
- Evde ve iş yerinde masa altı, iç duvar kenarı veya sağlam eşya yanı gibi güvenli noktaları önceden belirleyin.
- Kitaplık, dolap, televizyon ve şofben gibi devrilebilecek eşyaları duvara sabitleyin.
- Yatakların yanına ayakkabı, el feneri, düdük ve temel ilaçları ulaşılabilir biçimde yerleştirin.
- Aile bireyleriyle buluşma noktası, iletişim kişisi ve tahliye güzergâhı konusunda ortak plan yapın.
- Enkaz altında kalma ihtimaline karşı düdük, su, enerji barı ve küçük ilk yardım malzemelerini içeren bir çanta hazırlayın.
- Yılda birkaç kez çömelme, kapanma, tutunma ve tahliye tatbikatı uygulayın.
Deprem anındaki altı temel hareket; çömelmek, kapanmak, tutunmak, düşen eşyalardan uzaklaşmak, bulunduğunuz ortama göre doğru konum almak ve sarsıntı sonrasında kontrollü hareket etmektir. Bu adımlar önceden çalışıldığında panik azalır, tehlikeli kararların önüne geçilir. Pratik olarak bugün yapılabilecek en değerli hazırlık, evdeki güvenli noktayı belirleyip çömel-kapan-tutun hareketini herkesle birlikte uygulamaktır.