Deprem çantası yoksa kullanılabilecek alternatif malzemeler
Deprem sırasında ya da ilk saatlerde hazırlık çantası; dolapta, arabada veya başka bir yerde kalabilir. O anda binayı terk etmek, eşya toplamak veya ailece uzun süre uzaklaşmak güvenli değildir. Deprem çantası yanınızda yoksa alternatif malzemeler kısa süreli bir köprü oluşturur; ancak hiçbiri önceden hazırlanmış tam bir çantanın yerini tutmaz. İlk iş sarsıntının durmasını beklemek, baş ve boynu korumak, ağır mobilya ile camlardan uzak durmak ve en kısa sürede güvenli bir açık alana çıkmaktır.
Deprem sonrası ilk günler yaraların sarılması, su bulunması, ulaşım kurulması ve barınak ihtiyacının karşılanması açısından kritiktir. Evdeki nesneler doğru seçildiğinde yaralıya destek, kişisel korunma ve iletişim sağlayabilir. Yine de her malzemenin kullanım sınırı vardır; özellikle yara kapatma, ısı yalıtımı, yangın ve su arıtma konularında amatör uygulamalar tehlikeli olabilir. Aşağıdaki seçenekler, hazırlıklı bir çanta bulunmayan an için pratik bir çerçeve sunar.
İlk dakikalarda ulaşılabilir eşyalar
İçerideyken pencerelerden, saksılardan, vitrinlerden ve sabitlenmemiş dolaplardan uzak durulmalıdır. Sarsıntı sürerken merdiven ve asansör kullanılmaz. Deprem sonrasında hasarlı görünen bir yapıya, arama kurtarma ekipleri izin vermedikçe girilmemelidir. Çanta bulunduğu odaya yönelmek yerine, bulunulan yerin güvenli olup olmadığını değerlendirmek önceliklidir.
Çanta yerine, yere yakın ve kolayca ulaşılabilir eşyalar en işe yarar olabilir. Sağlam tabanlı ayakkabılar, kırılan cam üzerine basmayı ve ayağı yaralamayı önler. Cep telefonu iletişim, harita ve fener olarak kullanılabilir. Portatif şarj cihazı varsa tamamen doldurulup doğru saklanmalı; ekran parlaklığı düşürülmeli, gereksiz uygulamalar kapatılmalıdır. Su kabı, küçük enerji barı, gözlük ve kişisel ilaçlar da ilk saatlerde değerlidir.
Küçük çanta, cüzdan ve üzerinizdeki belgeler; kimlik, sigorta veya ilaç bilgisi bakımından işe yarayabilir. Gözlük, kalem, defter ve küçük ıslak mendil de aranmalıdır. Gereken reçeteli ilaçlar ambalajlarıyla birlikte alınmalı, tanımadığınız bir ilaç kullanılmamalıdır. Çanta toplamak, çantaya benzeyen her şeyi taşımak anlamına gelmez; yalnızca ilk günlerde gerçekten ihtiyaç duyulan, taşınması kolay eşyalar seçilmelidir.
Evdeki malzemelerden geçici çözümler
Bir sırt çantası bulunmuyorsa, sağlam bez omuz çantası veya ağzı bağlanabilen büyük poşet su ve hafif besinleri taşımak için kullanılabilir. Bez çantanın askıları güvenilir değilse ağır yük asılmamalı, ağzı düğümlenen poşet yalnızca elle taşınmalıdır. Naylon poşet; kimlik ve belgeleri kuru tutmak için katmanlı biçimde kullanılabilir, ancak kendiliğinden tam su geçirmez. Islak zemin ve delikler kontrol edildikten sonra yalnızca hafif yükler verilmelidir.
İp, bağ, kablo bağı veya kısa hortum; yaralı kolunun ya da bacağının desteklenmesine ve çadır gibi geçici bir barınağın kurulmasına yardımcı olabilir. Bunlar vücudu sıkı boğacak biçimde dolanmalı, yük taşıma askısı olarak kullanılmamalıdır. Bant esas olarak destekleme ve yüzey kaplama amacıyla kullanılmalıdır. Hasarlı elektrik kablolarına, sıcak borulara ve kimyasal maddelere dokunulmamalıdır.
Aydınlatma için cep telefonunun feneri, çakmak veya mevcut küçük bir lamba kullanılabilir. Hasarlı veya gaz kaçağı şüpheli bir yapıda mum, çakmak ve alevli ışık kaynağı kullanılmamalıdır. Çakmak ve kibrit yalnızca açık, rüzgârsız ve yanıcı maddelerden uzak bir alanda kullanılabilir. Yağmurdan korunmak için şemsiye kısa süreli hafif bir örtü işlevi görür; soğukta kalın ve ısı yalıtımlı bir örtü daha uygundur.
Su, beslenme ve sıcaklık ihtiyacı
İçme suyu en acil ihtiyaçlardandır. Kapalı ve temiz içecek şişeleri, hasarsız su damacana ve ağzı güvenilir biçimde kapatılmış pet şişeler kullanılabilir. Açık kuyu ve çeşme suyu ile görünür kirlilik bulunan yağmur suyu içilmemelidir. Yağmur suyu yalnızca temiz olduğundan emin olunan bir çatıdan toplanmalı, oluk ve varillerden gelen su sorgulanmalıdır. Arıtma tableti veya sodyum hipoklorit kullanımı ürün talimatına ve güvenli doza göre yapılmalı, kaynağı belirsiz sıvılardan kaçınılmalıdır.
Besin seçenekleri arasında tarihi geçmemiş, paketi bozulmamış kuru gıdalar; ekmek, kuru meyve, bisküvi ve enerji barları bulunur. Kutuyu keskin bir kenara bastırarak açmak yaralanmaya yol açabilir; düz ve keskin olmayan bir yüzeye koyup güvenli bir açma yöntemi tercih edilmelidir. Bombeli, sızıntılı, paslı veya derin ezikli konserveler yenmemelidir. Susuzluk belirtisi olan kişiye yiyecek vermekten önce sıvı alımı ve tıbbi yardım ihtiyacı değerlendirilmelidir.
Deprem sonrası yağmur, rüzgâr veya soğukta ısı kaybı hızla artar. Palto, kazak, battaniye, çarşaf ve acil durum örtüsü kuru tutulmalı, vücuda temas eden katmanlar ıslak olmamalıdır. Islak gazete doğrudan cilde temas ettirilmemeli; kuru kâğıt yalnızca ek katman olarak kullanılabilir. Tuvalet kağıdı, bez ve hijyen pedleri de barınakta gerekli olabilir. Deprem sonrası su, barınak ve ulaşım ihtiyaçlarının nasıl karşılanacağına ilişkin ek bilgi acil durum rehberleri üzerinden incelenebilir.
İlk yardım, haberleşme ve barınak
Küçük bir yara için temiz bir bez, gazlı ped, eldiven ve ılık su yeterli olabilir. Kanama varsa temiz kumaşla doğrudan baskı uygulanmalı, yalnızca yara çevresindeki kirlik temizlenmelidir. Ciltte gömülü bir cisim çıkarılmamalı, çevresine temiz bir örtü konulmalıdır. Bezle yapılan sıkı bağ, uzuvda turnike yerine kullanılmamalı; bu uygulama doku hasarı riski taşıdığı için eğitim veya uzaktan sağlık ekibi yönlendirmesi gerektirir. Kanama kontrol edildikten sonra karton veya küçük tahta parça kırık kemiği destekleyebilir. Türkiye’de acil arama numarası 112’dir.
İletişim için telefonun şarjını koruyun; uygulamaları kapatıp pil tasarrufu yapın, konum bilgisini not edin ve ekranı gereğinden fazla açık tutmayın. Arama hattı yoğunsa kısa mesajla bilgi vermek uygun olabilir. En yakınların bilinen adresini ve toplanma noktasını paylaşın. Düdük varsa açık ve engelsiz bir alanda örüntüyü belirginleştirmek için kullanılabilir; metal parçaları bina ve altyapıya vurmak ise çarpma ve elektrik riski taşır. Radyo, el feneri ve yedek pil erişilebilirse işlevsel avantaj sağlar.
Barınak; ağır ve çatlak duvarlardan, elektrik direklerinden, ağaç dallarından ve eğimli zeminlerden uzak bir noktada kurulmalıdır. Otomobil kısa süreli yağmurdan korunma sağlasa da tünel, köprü altı ve çökebilecek yapı yakınında bırakılmamalıdır. Naylon örtü, ip ve destek parçalarıyla geçici bir çatı kurulabilir; örtünün kenarları tamamen kapalı tutulmamalı, hava dolaşımı sağlanmalıdır. Uygulamanın çevrimdışı içerikleri, eğitim kapsamı ve kurumsal iş birliği hakkındaki doğrulanmış ayrıntılara iletişim sayfası aracılığıyla ulaşılabilir.
Mevcut eşyaları işlevlerine göre kıyaslarken önce güvenlik sınırı, ardından kullanım kolaylığı düşünülmelidir.
| Elde bulunan malzeme | Geçici kullanım | Güvenli sınır |
|---|---|---|
| Sağlam ayakkabı | Ayağı kırılan cam ve molozdan korur | Bağları yaralıyı sıkmamalı, ağır yük taşınmamalı |
| Sırt çantası, bez çanta | Su, yiyecek, belge ve örtü taşır | Askırı güçlü değilse yükü azaltmalı |
| Naylon örtü veya poşet | Belgeleri yağmaktan korur, geçici yüzey sağlar | Su geçirmez kabul edilmemeli, sabitleme yapılmalı |
| İp, bağ ve bant | Destek, sabitleme ve geçici barınak kurar | Vücuda sıkı dolanmalı, sıcak yüzeylerden uzak durulmalı |
| Telefon ve portatif şarj cihazı | Haberleşme, konum, fener ve alarm sağlar | Pil ömrünü korumak için ekran ve uygulama kullanımı sınırlandırılmalı |
| Su şişesi ve temiz kap | İçme ile yaranın temizlenmesi için su sağlar | Şüpheli su içilmemeli, ısıtırken uygun kap kullanılmalı |
| Temiz bez ve kâğıt | Kanama baskısı ve yara örtüsü sağlar | Gömülü cisim çıkarılmamalı, sıkı turnike uygulanmamalı |
| Çakmak, kibrit ve konserve açacağı | Aydınlatma, ateş ve gıda açma için kullanılır | Gaz kaçağı şüphesinde alev kullanılmamalı, kutu kenarı keskinleştirilmemeli |
Akılda kalması gereken öncelikler
Afet sonrası alternatifleri seçerken öncelik sırası hayat kurtarıcı işlevlere göre kurulmalıdır: temiz su, kişisel ilaçlar, aydınlatma, ısı korunması ve haberleşme. Ardından yara bakımı, beslenme, barınak ve günlük yaşam ihtiyaçları gelir. Bir nesnenin işlevi ne kadar iddialı görünürse görünsün, kullanım talimatı ve güvenlik sınırı yoksa o nesne geçici çözüm olarak değerlendirilmelidir. Birden fazla malzeme aynı görevi yerine getiriyorsa en az riskli, en hafif ve en kolay taşınan seçilmelidir.
Bu ilkeler, alternatiflerin deprem çantasının yerini tutmadığını açıkça gösterir. Deprem çantası yoksa alternatif malzemeler yalnızca ilk saatlerdeki eksikleri azaltır; uzun süreli barınma, hijyen, beslenme ve sağlık ihtiyaçlarını tek başına karşılamaz. Unutulması gereken temel ilke, su, sıcaklık ve ulaşımın geçici çözümlerle yalnızca kısa süreli desteklenebileceğidir. Gerçek ve kalıcı güvenlik, çantanın önceden hazırlanması, ulaşılabilir olması ve sakin bir ortamda doğru biçimde kullanılmasıyla sağlanır.