Deprem Sırasında Asansörde Mahsur Kalınca Ne Yapmalı?

Deprem anında asansörün durması, sarsıntının kendisi kadar korkutucu olabilir. Kabin katlar arasında kalabilir, elektrik kesilebilir veya kapılar otomatik olarak açılmayabilir. Böyle bir durumda amaç, kabinden kendi imkanlarıyla çıkmaya çalışmak değil; yaralanma riskini azaltmak, yardım çağırmak ve kurtarma ekipleri gelene kadar güvenli kalmaktır.

Asansör kabini genellikle sağlam bir taşıyıcı sistem içinde hareket eder. Ancak kabinin içindeki cam, ayna, tavan panelleri, kapı mekanizması ve ani hareketler tehlike oluşturabilir. Sarsıntı sürerken kapıya yüklenmek, tavandaki kapağı açmak ya da kabin ile kat arasındaki boşluğa atlamak ciddi yaralanmalara yol açabilir.

Panik, dar bir alanda doğru karar vermeyi zorlaştırır. Önce birkaç saniye boyunca yavaş ve kontrollü nefes almak, ardından çevredeki tehlikeleri kontrol etmek gerekir. Aşağıdaki adımlar deprem, artçı sarsıntı ve elektrik kesintisi sırasında asansörde mahsur kalan kişilerin güvenliğini artırmaya yardımcı olur.

Durum	Yapılması gereken	Kaçınılması gereken
Kabin sarsılıyorsa	Dengeli durun, tutunma barına tutunun ve dizleri hafifçe bükün	Zıplamak, kapıya yaslanmak veya koşmak
Asansör durduysa	Alarm, interkom veya telefonla yardım isteyin	Kapıları zorlamak ve tavandan çıkmaya çalışmak
Telefon çekmiyorsa	Kısa mesaj gönderin, aralıklarla yeniden deneyin	Bataryayı sürekli arama yaparak tüketmek
Kapı açıldıysa	Katın güvenli ve sabit olduğundan emin olun	Kabin ile kat arasındaki boşluğa geçmek
Artçı sarsıntı başladıysa	Kabin içinde alçak ve dengeli pozisyon alın	Panikle çıkışa yönelmek

İlk Saniyelerde Dengenizi Koruyun

Sarsıntı devam ederken ayakta sabit kalmak zor olabilir. Ayaklarınızı omuz genişliğinde açın, dizlerinizi hafifçe bükün ve varsa tutunma barına iki elinizden biriyle tutunun. Diğer elinizle başınızı ve boynunuzu korumaya çalışın. Kabinin ortasında, kapılardan ve cam yüzeylerden uzak bir konum genellikle daha güvenlidir.

Çanta, alışveriş poşeti veya elde taşınan sert eşyalar düşerek yaralanmaya neden olabilir. Mümkünse bunları yere bırakın; ancak yere eğilirken ani hareket etmeyin. Kabin tamamen durmadan oturmaya çalışmak da dengenizi bozabilir. Sarsıntı çok şiddetliyse çömelin ve başınızı dizlerinize yaklaştırarak boyun bölgenizi koruyun.

Sarsıntı sırasında asansör düğmelerine art arda basmak, kapıyı açmaya çalışmak veya acil durdurma sistemini kurcalamak çözüm sağlamaz. Öncelik, düşmeyi ve baş çarpmasını önlemektir. Deprem bitmiş gibi görünse bile artçı sarsıntı ihtimali bulunduğundan kapı önünde beklemek yerine daha dengeli bir noktada kalın.

Alarm Verin Ve Konumunuzu Bildirin

Kabin durduktan sonra önce alarm düğmesine veya acil çağrı/interkom sistemine basın. Bazı asansörlerde bu düğmeye birkaç saniye basılı tutmak gerekir. Bağlantı kurulursa bina adı, mümkünse kat numarası, kabinde kaç kişi olduğunuz, yaralanma veya duman bulunup bulunmadığı açıkça söylenmelidir.

Telefon çekiyorsa 112’yi arayın ve kısa bir mesajla yakınlarınıza bilgi verin. Konum paylaşımı çalışıyorsa bina adresini, asansörün bulunduğu yapıyı ve en son görülen katı gönderin. Sesli arama kesiliyorsa kısa mesaj daha az enerji ve bağlantı gerektirebilir. Mesajı birden fazla kişiye göndermek yerine önce acil yardım hattına, ardından bina görevlisine veya güvenilir bir yakına ulaşmaya çalışın.

Telefonun çekmemesi yardımın gelmeyeceği anlamına gelmez. Asansör sistemleri çoğu yapıda alarm merkezine veya bakım şirketine sinyal gönderebilir. Kapıya sürekli vurmak yerine belirli aralıklarla, içeride insan olduğunu belli edecek ölçülü sesler çıkarın. Bağırmayı sürdürmek hem enerjinizi hem de solunumunuzu gereksiz yere tüketebilir.

Kapıları Ve Kabini Zorlamayın

Asansör kapısı açılmış gibi görünse bile kabin ile kat zemini aynı hizada olmayabilir. Arada birkaç santimetrelik bir seviye farkı bile ayağın sıkışmasına veya düşmeye neden olabilir. Kabin katın altında ya da üstündeyse dışarı çıkmaya çalışmak, asansör hareket ettiğinde ölümcül sonuçlar doğurabilir.

Kapıyı elle ayırmak, kapı sensörlerini devre dışı bırakmak, tavandaki acil çıkış kapağını açmak ve kabin duvarlarına tırmanmak güvenli yöntemler değildir. Asansör boşluğunda elektrik kabloları, karşı ağırlıklar ve hareketli parçalar bulunabilir. Kurtarma ekipleri gelmeden önce yapılan müdahale, kabinin yeniden çalışması halinde riski artırır.

Kapı kendiliğinden açılır ve kabin tamamen kat hizasında durursa önce dışarıdaki zemini kontrol edin. Sarsıntı devam ediyorsa, koridorda cam kırıkları, düşen parçalar, yangın veya yoğun duman varsa çıkmayın. Güvenli bir çıkış olduğundan emin olunamıyorsa kapıyı açık tutmak yerine yardım ekibinin yönlendirmesini beklemek daha doğru olabilir.

Hava, Isı Ve Panikle Baş Edin

Asansör kabinleri genellikle tamamen hava geçirmez değildir; bu nedenle normal koşullarda oksijen kısa sürede tükenmez. Yine de panik nedeniyle hızlı nefes almak, baş dönmesi ve boğuluyormuş hissi oluşturabilir. Burnunuzdan yavaşça nefes alın, birkaç saniye bekleyin ve daha uzun sürede verin. Bu ritmi birkaç dakika sürdürmek kalp atışını ve kaygıyı azaltabilir.

Kabin içinde duman, yanık kokusu, gaz kokusu veya aşırı sıcaklık varsa durum acil öncelik taşır. Bu belirtileri hemen alarm merkezine ve 112’ye bildirin. Duman yükseliyorsa mümkün olduğunca alçak pozisyonda kalın, ağzınızı ve burnunuzu temiz bir kumaşla gevşekçe kapatın. Kumaşın zehirli gazlara karşı tam koruma sağlamadığını unutmayın; asıl hedef yardım ekiplerine doğru bilgi ulaştırmaktır.

Susuzluk veya sıcaklık hissi yaşansa bile enerjiyi koruyun. Gereksiz yere bağırmayın, sürekli zıplamayın ve kabin içinde dolaşmayın. Yanınızda su varsa küçük yudumlarla için. Çocuk, yaşlı veya panik yaşayan bir kişi varsa onu azarlamak yerine yavaş nefes almaya yönlendirin. Deprem sonrasında farklı kapalı alanlarda da riskler görülebilir; bu nedenle kapalı alanda sel güvenliği gibi temel acil durum bilgilerini önceden öğrenmek genel hazırlığı güçlendirir.

Kurtarma Ekibini Beklerken

Kurtarma görevlileri kabine ulaştığında talimatlarını aynen uygulayın. Seslerini duyduğunuzda bağırarak cevap vermek yerine kimlerin içeride olduğunu, yaralanma olup olmadığını ve duman veya su sızıntısı bulunup bulunmadığını kısa cümlelerle aktarın. Kabin kapısı kısmen açılsa bile görevliler izin vermeden hareket etmeyin.

Kişilerden biri kanıyorsa temiz bir kumaşla hafif ve sürekli basınç uygulayın. Kemik kırığı şüphesinde yaralı bölgeyi gereksiz yere oynatmayın. Baş dönmesi yaşayan kişiyi mümkün olduğunca dengeli bir pozisyonda tutun. İlaç, alerji veya ciddi sağlık sorunu varsa bunu kurtarma ekibine bildirin. Bilinci açık herkesin telefon ışığını kısa sürelerle kullanması, hem enerji tasarrufu sağlar hem de kabin içindeki hareketleri kolaylaştırır.

Kurtarıldıktan sonra bina dışına çıkarken asansörü tekrar kullanmayın. Merdivenlere yönelin, ancak merdiven boşluğunda hasar, yoğun duman veya kopmuş parçalar varsa görevlilerin gösterdiği güvenli güzergahı izleyin. Artçı sarsıntılar sürebileceği için bina cephesinden, camlardan, balkonlardan ve devrilebilecek eşyalardan uzak bir açık alana geçin. Yakınlarınızı bilgilendirdikten sonra telefonunuzu acil iletişim için mümkün olduğunca açık tutun.

Depremden Önce Asansör Riskini Azaltın

Deprem sırasında asansörde mahsur kalma riskini azaltmanın en etkili yolu, sarsıntı başlamadan önce asansör kullanımını sınırlamaktır. Deprem uyarısı alındığında veya bina sallanmaya başladığında asansöre binmeyin. Binadaysanız güvenli bir iç noktaya geçin; sarsıntı sona erdikten sonra merdivenleri kullanarak tahliye edin. Hasarlı binalarda merdivenlerin de kontrol edilmesi gerektiğini unutmayın.

Aile içinde kısa bir acil durum planı belirleyin. Herkesin bina adresini, buluşma alanını, 112’yi nasıl arayacağını ve asansör kabininde hangi davranışlardan kaçınacağını bilmesi yararlıdır. Telefonun çekmediği bölgelerde çevrimdışı çalışan afet ve hayatta kalma uygulamaları; ilk yardım, yön bulma, su arıtma ve tahliye bilgilerine erişim sağlayabilir. Bu içerikleri deprem olmadan önce incelemek, stres altında karar vermeyi kolaylaştırır.

Çocukların bekleme sırasında panik yaşamaması için yaşlarına uygun, basit açıklamalar yapılabilir. Güvenli bir alana çıktıktan sonra dikkatlerini sakin bir etkinliğe yönlendirmek işe yarayabilir; örneğin uzay temalı boyama sayfaları, uzun bekleme sürecinde çocukların oyalanmasına yardımcı olabilir. Asıl hazırlık ise küçük bir acil durum çantası, yedek şarj kaynağı, düdük, su ve temel ilk yardım malzemelerini erişilebilir yerde tutmaktır.

Bu bilgileri aile bireyleriyle paylaşın, alarm ve interkom düğmelerinin yerini öğrenin ve bugün telefonunuza çevrimdışı çalışan bir afet rehberi indirerek asansör acil durum adımlarını kaydedin.